توسط مهدی جامی در تاریخ Sunday, July 19, 2009 - 03:03

آيت‌الله جعفر سبحاني از علمای قم روز شنبه در دیداری با مسئولان خبرگزاری فارس نکاتی را در باره خبر و شیوه اطلاع رسانی از دید اسلامی خود مطرح کرد که خوب است در آن درنگ کنیم.

آقای سبحانی بر اساس خوانشی از آيات قرآن در خصوص نحوه اطلاع‌رساني و پخش اخبار از سوي مسلمانان گفت: «قرآن مي‌فرمايد مسلمانان بايد ابتدا اخبار را به اوالامر برسانند تا اگر اين اخبار مفيد به حال اسلام و مسلمين است، منتشر شود.»

به نوشته سایت آقای سبحانی، «اين مرجع تقليد با اشاره به بعضي اخبار پخش شده در صدر اسلام كه باعث ياس و نااميدي مسلمانان شده بود، اظهار داشت: اهل فكر بايد استنباط كنند كه اخبار آنگونه كه مصلحت است، منتشر شود.»

به عقیده آقای سبحانی، «هر خبري نبايد به صورت عمومي پخش شود و اگر قرار است خبري به اطلاع عموم مردم برسد، شرايط جامعه بايد مد‌نظر قرار گيرد.» بنا بر دیدگاه او گرچه «دروغ گفتن حرام است ولي راست گفتن واجب نيست».

بنابرین در دیدگاه آقای سبحانی (که استدلال و استناد قرآنی اش چندان روشن نیست*) خبر اصلا از آن رهبر کشور و مقامات است و باقی مردم اگر مصلحت باشد باید باخبر شوند. با اینهمه نیاز نیست همه جوانب راست و درست خبر هم به مردم منتقل شود.

بر اساس این دیدگاه اطلاع رسانی همگانی بی معنا می شود؛ پنهانکاری ارزش شمرده می شود؛ و مردم به اندازه ای که مسئولان امور مصلحت بدانند در جریان امور قرار می گیرند.

این درست همان چیزی است که در کشورهایی با نظام خبررسانی تحت تسلط دولت رایج است و از آن استقبال می شود. اما لازمه حفظ چنین روشی در خبررسانی انحصار خبری است. چرا که بدون تسلط همه جانبه بر منابع خبر و کانالهای خبررسانی نمی توان روند خبرگیری و خبردهی را کنترل کرد. به این ترتیب بر پایه این دیدگاه اطلاع رسانی آزاد امری نیست که مورد حمایت قرار گیرد و بر عکس آیت الله دارد به کنترل خبرها و بستن منفذهای خبری و بسته بودن فضای اطلاع رسانی توصیه می کند.

بر پایه فلسفه خبررسانی یا در واقع خبر-نرسانی آقای سبحانی اموری چون آگاهی و نظارت عمومی، روزنامه های آزاد، وبلاگ نویسی، رادیو تلویزیون خصوصی و البته روزنامه نگاری شهروندی لغو و ناپسند خواهد بود. اما این نوع فلسفه رسانه ای در عصر همه گیر شدن رسانه کاربرد چندانی ندارد. دنیایی که بر پایه مشارکت شهروندان در اداره جامعه و زندگی مدنی خود استوار است، بدون اطلاع رسانی همه جانبه و غیردولتی و شفاف امکان حیات ندارد. نظام خبری آقای سبحانی برای نظامهایی خوب است که در آن هنوز دولت دایرمدار همه چیز است و همه منابع خبری را هم زیر کنترل دارد. چنین نگاهی برای دنیای شهروند-محور بسیار بیگانه است و اعتمادی همه جانبه به دولت و مسئولان دارد و دست آنها را در آنچه می خواهند بکنند باز می گذارد. این نگاه نافی نقش رسانه در نظارت مردم به عنوان صاحبان اصلی قدرت بر دولت است. فرض آقای سبحانی این است که دولت خود می داند چه بکند و هر قدر لازم بداند مردم را در جریان امور قرار می دهد. این نگاه در بنیاد خود اعتقادی به مردم و نظارت عمومی ندارد. زیرا اگر داشت باید به رسانه های آزاد و غیردولتی بها می داد و همه امور را از چارچوب مصلحت دولت نمی دید.

در واقع آنچه در نگاه آقای سبحانی غایب است مصالح ملت است. این همان نگاهی است که دولت را قیم و بزرگتر و ولی مردم می بیند نه نماینده و وکیل آنها. در این دید رسانه ای همه چیز در دولت خلاصه می شود. این دولت است که صاحب قدرت است نه ملت. این دید پدرسالار و قیم مآب است و برداشتی ناقص از فلسفه سیاسی دولت-محور در قرن نوزدهم و بیستم است که پایه اندیشه سیاسی در شوروی بود.

اهمیت خدمت رسانی به دولت و منویات و اهداف آن است که آقای سبحانی را وا می دارد به تایید خبرگزاری فارس بپردازد که یکی از فعالترین خبرگزاری های شایعه ساز و دروغ پرداز در ایران است و هر امری را در ستایش و بزرگداشت دولت و پوشاندن عیوب و وارونه سازی انتقادها از آن مباح می داند. شاید او خود نیز بر اساس «مصلحت» است که روش کار خبرگزاری فارس را تایید می کند.

«وي با بيان اينكه شايعه‌سازي در دين مبين اسلام حرام است، اظهار داشت: رسانه‌هاي فعال در نظام جمهوري اسلامي بايد از شايعه‌‌سازي پرهيز كنند و خبرگزاري فارس خوشبختانه از اين مسئله منزه بوده است.»

--------------------
* من در قرآن آیه ای نمی شناسم که گفته باشد خبر (نبا) از آن رهبران است. بر عکس تمام خبرگزاران خداوند یا صاحبان نبا و نبوت همواره در خدمت به مردم بوده اند و ایشان را از انباء باخبر می کرده اند. در قرآن خبر در اختیار نبی است و نبی با عموم مردم سخن می گوید نه صرفا با بزرگان مردم.